Plastik Sanatların Altın Bileşenleri:
Oran, Kesim ve Orantı
 |
 |
 |
 |
Usta sanatçılar, büyük düşünürler yıllarını bu formülü araştırmaya geliştirmeye vermişler ve bir ortak bileşen üstünde uzlaşmışlardır. 21. yüzyılın elektronik araç-gereçleriyle yapılan bilimsel araştırmalarda da karşımıza doğanın ilahi gücünde gizlenen bu formül çıkıyor. Birbirinden taban tabana zıt görünen iki doğal varlığın karşılaştırmalı genetik analizlerinde, fiziki ve biyolojik olarak yapılan tespitlerde bu ortak nokta hep karşımıza çıkıyor. Matematik ve geometri ile aranız nasıl, bilmiyorum. Ama plastik sanatlarla ilgiliyseniz bu konunun ilginizi çekeceğini umuyorum.
Ortaçağın filozof ve sanatçıları insan yapısının düzeninde, bitkilerin ve varlıkların gelişmesinde ilahi mistik bir ölçünün var olduğuna inanarak arayışa girmişlerdir. 15. yüzyılda yaşayan, bu mistik ölçünün somutluğuna, kainatın ölçülü, düzenli yaratıldığına inanan bilgin Paionelli'nin İlahi Oran (Proportio Divin) yapıtıyla ve "Orantısız hiçbir sanat eseri yoktur" sözleriyle çağın sanatçıları bu sihirli oranı, ölçüyü araştırmaya, uygulamaya başlamışlardır. ORAN, bir uzunluğun veya alanın eşit olmayan fakat birbirine uyumlu, ahenkli iki parçaya ayrılmasından ve büyüğün küçüğe bölünmesiyle ortaya çıkan sabit değerdir.
Mimari, heykel, resim başta olmak üzere plastik sanatların her dalında kullanılan 1,618 değeri, canlı varlıkların düzenli gelişmelerinin zaman ve uzunluk farklarının birbirine orantılandırılmasından bulunmuştur. Plastik sanatlarda ölçü birimi olarak bu 1,618 değeri seçilmiştir ve kompozisyonun vazgeçilmez plastik öğelerinden biridir.
ORAN bir konunun kompozisyonunun ister klasik ister soyut olsun kurulmasında, düzeninde, sisteminde büyük rol oynar. Büyük düşünür Dante "Doğa Tanrı'nın bir eseri, sanatıdır" der. Sanatçılar bu düzenli ölçülü gelişmeye "İlahi Oran - Proporsiyon Divin" demişler, işlemlerinde "Altın Bölüm - Seksiyon Dor" "Altın Sayı - Nombr Dor" sözcüklerini kullanmışlardır. Leonardo, Dürer gibi düşünür sanatçılar, ressamlar insan vücudu ve yüz kesitleri arasındaki farkı inceleyerek, orantılayarak altın oran hakkında birçok şemalar çizerek varlığını ispatlamışlardır. Kabuklu deniz hayvanlarının, bitkilerin bu ilahı oran ölçü ve düzenine -değişmez kanuna- göre gelişmekte olduğunu bildirmişlerdir.
Altın Oran Nasıl Bulunur?
Altın oran beş köşeli yıldızın kenarlarının birbirine orantılandırılmasından esinlenerek formüle edilmiştir. Bu sonuç geometrici Pisagor'a düzgün beşgen pentagon içinde beş uçlu bir yıldızın çizilmesi ve bu iki biçimin kenarlarının birbirlerine orantısı esnasında meydana gelen oran değerlerinin (altın bölüm, altın kesit) aynı olduğunu, 0,618 değerini taşıdığı görülmüştür.
Geometrik olarak bu düzgün beşgen pentagonun içine çizilen beş uçlu yıldızın kendi kenar doğrularının orantılanmasından matematiksel 1,618 değerini taşıdığı görülmüştür. İşte bir noktadan bölünen bir doğrunun eşit olmayan iki parçası arasındaki orantılardan ve kendisiyle orantıdan çıkan 1,618 sayı değeri altın oran ölçü birimi (altın kesir) olmuştur.
Altın oran ölçü değerleri aynı zamanda 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, ... gibi doğal sayılarla bir yakınlık taşırlar. Bu sayılarda bir sayı kendinden önce gelen iki sayının toplamına eşit olarak 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, ... değerleriyle "değişmez oran" niteliğini taşırlar ve gittikçe ürerler.
Orantı, daima bir büyük ile komşu küçük uzunluk sayıları arasında kullanılır ve altın kesir sayısı olan 1,618 bulunur.
Orantı ters kurulduğunda ise çıkan sayı 0,618 olacaktır.
|
|
|
|
